१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 2.6–2.8 के.जी.
-
लम्बाइ: करिब 47–48 से.मी. (Head-to-heel)
-
अधिकांश अंगहरूको विकास लगभग पूरा भइसकेको हुन्छ।
-
फोक्सो पर्याप्त परिपक्व हुँदै जान्छ।
-
बच्चाको शरीरमा बोसो बढ्दै जान्छ, जसले जन्मपछि शरीरको तापक्रम कायम राख्न मद्दत गर्छ।
-
अधिकांश बच्चाको टाउको श्रोणितर्फ (Head-down/Cephalic position) फर्किएको हुन सक्छ।
-
बच्चाको चलाइ नियमित रूपमा महसुस भइरहनुपर्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
बच्चा तल झरेको (Lightening) महसुस हुन सक्छ।
-
बारम्बार पिसाब लाग्नु
-
ढाड तथा कम्मर दुख्नु
-
श्रोणि (Pelvis) मा दबाब महसुस हुनु
-
Braxton Hicks contraction बढ्न सक्छ।
-
निद्रामा समस्या
-
खुट्टा हल्का सुन्निनु
-
थकान बढ्नु
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
बच्चाको मुटुको धड्कन (Fetal Heart Rate)
-
पेटको वृद्धि र बच्चाको अवस्था (Fundal Height and Fetal Presentation)
-
आवश्यक परे Hemoglobin जाँच
-
जोखिम भएका गर्भवतीमा चिकित्सकको सल्लाह अनुसार थप परीक्षण
४. USG (Ultrasound)
-
Routine USG सबै गर्भवतीका लागि 36 हप्तामा अनिवार्य हुँदैन।
-
चिकित्सकले आवश्यकता अनुसार मात्र Growth Scan, Amniotic Fluid वा Placenta मूल्याङ्कनका लागि USG सिफारिस गर्न सक्छन्।
५. घरमै गर्ने हेरचाह
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
Iron-Folic Acid र Calcium स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार नियमित सेवन गर्ने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
बच्चाको दैनिक चलाइमा ध्यान दिने।
-
पर्याप्त आराम गर्ने।
-
प्रसूति हुने स्थान, यातायात र आवश्यक सामग्रीको तयारी गर्ने (Birth Preparedness and Complication Readiness)।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहबिना कुनै औषधि सेवन नगर्ने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
बच्चाको चलाइ कम वा बन्द हुनु
-
योनीबाट रगत आउनु
-
पानी बग्नु
-
नियमित र बढ्दो प्रसव पीडा (Labour pain) सुरु हुनु
-
धेरै टाउको दुख्नु, आँखा धमिलो हुनु
-
अनुहार वा हात अत्यधिक सुन्निनु
-
ज्वरो आउनु वा सास फेर्न गाह्रो हुनु
७. नियमित फलोअप
-
३६ हप्तापछि स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार नियमित ANC जाँच गराउनुहोस्।
-
प्रसूति हुने अस्पताल तथा आकस्मिक अवस्थाको योजना तयार राख्नुहोस्।
(Aamakomaya) सन्देश
३६ हप्तामा गर्भावस्था पूर्ण अवधितर्फ पुगेको हुन्छ। नियमित ANC, बच्चाको चलाइको निगरानी, खतरा संकेतको पहिचान र प्रसूतिको पूर्वतयारीले सुरक्षित आमा र स्वस्थ शिशु जन्माउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।