१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 1.5–1.6 के.जी.
-
लम्बाइ: करिब 41–42 से.मी. (Head-to-heel)
-
मस्तिष्कको तीव्र विकास भइरहेको हुन्छ।
-
फोक्सो परिपक्व हुँदै जान्छ, तर अझै विकास जारी रहन्छ।
-
शरीरमा बोसो बढ्दै जान्छ, जसले जन्मपछि तापक्रम नियन्त्रणमा मद्दत गर्छ।
-
बच्चाले आँखा खोल्ने–बन्द गर्ने, प्रकाश र आवाजमा प्रतिक्रिया दिने गर्छ।
-
बच्चाको चलाइ नियमित रूपमा महसुस भइरहनुपर्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
बच्चाको चलाइ स्पष्ट महसुस हुनु
-
ढाड तथा कम्मर दुख्नु
-
छाती पोल्नु (Heartburn)
-
बारम्बार पिसाब लाग्नु
-
सास फेर्न अलि गाह्रो महसुस हुन सक्छ।
-
खुट्टा वा पैताला हल्का सुन्निनु
-
निद्रामा समस्या हुन सक्छ।
-
हल्का Braxton Hicks contraction हुन सक्छ।
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
पेटको वृद्धि (Fundal Height)
-
बच्चाको मुटुको धड्कन (Fetal Heart Rate)
-
बच्चाको अवस्था (Fetal Presentation) मूल्याङ्कन
-
Hemoglobin (आवश्यक अनुसार)
-
जोखिम भएका गर्भवतीमा चिकित्सकको सल्लाह अनुसार थप परीक्षण
४. USG (Ultrasound)
-
Routine USG 31 हप्तामा सबै गर्भवतीका लागि अनिवार्य हुँदैन।
-
चिकित्सकले आवश्यकता अनुसार मात्र Growth Scan, Amniotic Fluid, Placenta वा Doppler USG सिफारिस गर्न सक्छन्।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Iron-Folic Acid (IFA) र Calcium नियमित सेवन गर्ने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
बच्चाको दैनिक चलाइमा ध्यान दिने।
-
बायाँ करवट सुत्ने।
-
हल्का हिँडडुल वा सुरक्षित व्यायाम गर्ने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
प्रसूतिको तयारी (Birth Preparedness) सुरु गर्ने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
बच्चाको चलाइ कम वा बन्द हुनु
-
योनीबाट रगत आउनु
-
पानी बग्नु
-
नियमित वा बढ्दो पेट दुखाइ
-
धेरै टाउको दुख्नु वा आँखा धमिलो हुनु
-
अनुहार वा हात अत्यधिक सुन्निनु
-
ज्वरो आउनु वा सास फेर्न गाह्रो हुनु
७. नियमित फलोअप
-
30 हप्तामा WHO अनुसार ANC Visit गराउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।
-
अर्को नियमित ANC 34 हप्तामा गराउनुहोस्।
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको तालिका अनुसार फलोअप गर्नुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
३१ हप्ताको गर्भावस्थामा नियमित ANC, बच्चाको चलाइको दैनिक निगरानी, पोषणयुक्त आहार, Iron-Folic Acid तथा Calcium को नियमित सेवन र प्रसूतिको पूर्वतयारीले आमा र शिशुको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।