१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 550 ग्राम
-
लम्बाइ: करिब 28–29 से.मी. (Head-to-heel)
-
मस्तिष्क र स्नायु प्रणालीको तीव्र विकास भइरहेको हुन्छ।
-
फोक्सोको विकास जारी रहन्छ, तर अझ पूर्ण रूपमा परिपक्व हुँदैन।
-
बच्चाले आवाज, स्पर्श र आमाको गतिविधिमा प्रतिक्रिया दिन सक्छ।
-
बच्चाको चलाइ नियमित रूपमा महसुस हुन थाल्छ।
-
छालामुनि बोसो जम्मा हुन सुरु हुन्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
बच्चाको चलाइ स्पष्ट महसुस हुनु
-
पेटको आकार बढ्नु
-
ढाड तथा कम्मर दुख्नु
-
छाती पोल्नु (Heartburn)
-
कब्जियत
-
बारम्बार पिसाब लाग्नु
-
खुट्टामा ऐंठन वा हल्का सुन्निनु
-
निद्रामा समस्या हुन सक्छ
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पेटको वृद्धि (Fundal Height)
-
बच्चाको मुटुको धड्कन (Fetal Heart Rate)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
Hemoglobin (आवश्यक अनुसार)
-
24–28 हप्ताभित्र Gestational Diabetes Screening (75 g OGTT वा MoHP Protocol अनुसार) गराउने योजना बनाउने।
४. USG (Ultrasound)
-
18–22 हप्ताको Anomaly Scan भइसकेको हुनुपर्छ।
-
23 हप्तामा Routine USG सबै गर्भवतीका लागि आवश्यक हुँदैन।
-
चिकित्सकले आवश्यकता अनुसार मात्र Growth Scan वा अन्य USG सिफारिस गर्न सक्छन्।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Iron-Folic Acid (IFA) र Calcium नियमित सेवन गर्ने।
-
दैनिक २–३ लिटर पानी पिउने।
-
हल्का हिँडडुल वा सुरक्षित व्यायाम गर्ने।
-
पर्याप्त आराम र बायाँ करवट सुत्ने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
योनीबाट रगत आउनु
-
पानी बग्नु
-
बच्चाको चलाइ अचानक कम हुनु
-
धेरै पेट दुख्नु वा नियमित पाठेघर खुम्चिने (Contraction)
-
धेरै टाउको दुख्नु वा आँखा धमिलो हुनु
-
अनुहार वा हात अत्यधिक सुन्निनु
-
ज्वरो आउनु वा सास फेर्न गाह्रो हुनु
७. नियमित फलोअप
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार नियमित जाँच गराउनुहोस्।
-
24–28 हप्ताभित्र OGTT (Gestational Diabetes Screening) गराउन नबिर्सनुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
२३ हप्ताको गर्भावस्थामा नियमित ANC, समयमै Anomaly Scan (यदि बाँकी छ भने), २४–२८ हप्ताभित्र OGTT परीक्षण, पोषणयुक्त आहार, Iron-Folic Acid तथा Calcium को नियमित सेवन र बच्चाको चलाइमा ध्यान दिनुले आमा र शिशुको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।