१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 190–220 ग्राम
-
लम्बाइ: करिब 14–15 से.मी. (Head-to-heel)
-
हड्डी र मांसपेशीको विकास तीव्र रूपमा भइरहेको हुन्छ।
-
बच्चाको स्नायु प्रणालीको विकास जारी रहन्छ।
-
बच्चाले हातखुट्टा चलाउने, निल्ने र चुस्ने अभ्यास गर्छ।
-
कानको विकास हुँदै जाने भएकाले आवाजप्रति प्रतिक्रिया दिन सक्छ।
-
छालामा vernix caseosa (सुरक्षात्मक तह) बन्न सुरु हुन्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
बच्चाको चलाइ महसुस हुन सुरु हुन सक्छ (विशेषगरी दोस्रो गर्भमा छिटो महसुस हुन सक्छ)।
-
पेटको आकार बढ्दै जान्छ।
-
ढाड वा कम्मर दुख्न सक्छ।
-
छाती पोल्ने (Heartburn) हुन सक्छ।
-
कब्जियत हुन सक्छ।
-
खुट्टामा ऐंठन हुन सक्छ।
-
भोक बढ्न सक्छ।
-
सेतो, गन्धरहित योनी स्राव सामान्य हुन सक्छ।
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पेटको वृद्धि (Fundal Height)
-
बच्चाको मुटुको धड्कन (Fetal Heart Rate)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
Hemoglobin (आवश्यक अनुसार)
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार अन्य आवश्यक परीक्षण
४. USG (Ultrasound)
-
18–22 हप्तामा Anomaly Scan (Detailed Anatomy Scan) गराउने महत्वपूर्ण समय हो।
-
यसबाट बच्चाका प्रमुख अंगहरू, वृद्धि, Placenta को स्थान र Amniotic Fluid मूल्याङ्कन गरिन्छ।
-
Routine USG बाहेक थप USG चिकित्सकको आवश्यकताअनुसार गरिन्छ।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Iron-Folic Acid (IFA) र Calcium नियमित सेवन गर्ने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
हल्का हिँडडुल वा सुरक्षित व्यायाम गर्ने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
बायाँ करवट सुत्ने बानी बसाल्ने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने खतरा संकेतहरू
-
योनीबाट रगत आउनु
-
पानी बग्नु
-
धेरै पेट दुख्नु
-
बच्चाको चलाइ महसुस भइसकेपछि अचानक कम हुनु
-
धेरै टाउको दुख्नु वा आँखा धमिलो हुनु
-
ज्वरो आउनु
-
दुर्गन्धयुक्त योनी स्राव हुनु
७. नियमित फलोअप
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार नियमित जाँच गराउनुहोस्।
-
18–22 हप्ताको बीचमा Anomaly Scan छुटाउन नहुने महत्वपूर्ण जाँच हो।
-
24–28 हप्तामा Gestational Diabetes Screening (OGTT) को तयारी गर्नुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
१८ हप्ताको गर्भावस्थामा Anomaly Scan, नियमित ANC जाँच, पोषणयुक्त आहार, Iron-Folic Acid तथा Calcium को नियमित सेवन र खतरा संकेतको पहिचानले आमा र शिशुको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।