१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 40–50 ग्राम
-
लम्बाइ: करिब 8–9 से.मी. (Head-to-heel)
-
बच्चाको शरीरको वृद्धि तीव्र रूपमा भइरहेको हुन्छ।
-
हड्डी बलियो बन्न सुरु हुन्छ।
-
हातखुट्टाको चलाइ बढ्दै जान्छ।
-
अनुहारका अंगहरू थप स्पष्ट बन्दै जान्छन्।
-
मिर्गौलाले पिसाब बनाउन सुरु गर्छ र बच्चाले निल्ने अभ्यास गर्छ।
-
बच्चाको लिङ्ग विकास बाहिरी रूपमा देखिन सक्ने हुन सक्छ, तर पुष्टि गर्न Ultrasound को समय र विशेषज्ञको मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
वाकवाकी र बान्ता कम हुन सक्छ।
-
ऊर्जा बढेको महसुस हुन सक्छ।
-
पेट विस्तारै देखिन थाल्छ।
-
भोक बढ्न सक्छ।
-
कब्जियत हुन सक्छ।
-
छाती पोल्ने समस्या हुन सक्छ।
-
ढाड वा कम्मर दुख्न सक्छ।
-
सेतो, गन्धरहित योनी स्राव सामान्य हुन सक्छ।
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
Hemoglobin (रक्तअल्पता जाँच)
-
रक्त समूह र Rh factor (यदि नभएको भए)
-
HIV, Syphilis, Hepatitis B परीक्षण (राष्ट्रिय प्रोटोकल अनुसार)
-
भ्रूणको मुटुको धड्कन जाँच (Doppler उपलब्ध भएमा)
४. USG (Ultrasound)
-
यदि 11–13⁺⁶ हप्ताको First Trimester Scan/NT Scan छुटेको छ भने चिकित्सकको सल्लाह अनुसार गराउने।
-
18–22 हप्तामा Anomaly Scan गराउने तयारी गर्नुहोस्।
-
१४ हप्तामा Routine USG सबै गर्भवतीका लागि अनिवार्य हुँदैन।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Iron-Folic Acid (IFA) र Calcium नियमित सेवन गर्ने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
दैनिक हल्का हिँडडुल वा सुरक्षित व्यायाम गर्ने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
-
चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन नगर्ने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
योनीबाट रगत आउनु
-
धेरै पेट दुख्नु
-
पानी बग्नु
-
ज्वरो आउनु
-
धेरै बान्ता भएर खाना वा पानी नरहनु
-
दुर्गन्धयुक्त योनी स्राव वा धेरै दुखाइ हुनु
७. नियमित फलोअप
-
पहिलो ANC जाँच १२ हप्ताभित्र नभएको भए सकेसम्म छिटो गराउनुहोस्।
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार नियमित फलोअप गर्नुहोस्।
-
18–22 हप्तामा Anomaly Scan को योजना बनाउनुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
१४ हप्ताको गर्भावस्थामा नियमित ANC, पोषणयुक्त आहार, Iron-Folic Acid तथा Calcium को नियमित सेवन र समयमै आवश्यक जाँच गराउनु आमा र शिशुको स्वस्थ विकासका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।