१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 5 ग्राम
-
लम्बाइ (CRL): करिब 31–41 मि.मि.
-
भ्रूणका सबै प्रमुख अंगहरूको आधारभूत निर्माण भइसकेको हुन्छ।
-
मुटुले नियमित रूपमा धड्किरहेको हुन्छ।
-
हातखुट्टाका औँला छुट्टिइसकेका हुन्छन्।
-
मस्तिष्कको तीव्र विकास भइरहेको हुन्छ।
-
बच्चाले हातखुट्टा चलाउन सुरु गर्छ, तर आमाले अझै महसुस गर्न सक्नुहुन्न।
-
कान, आँखा, नाक र अनुहारका अंगहरू थप स्पष्ट बन्दै जान्छन्।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
वाकवाकी वा बान्ता (Morning sickness)
-
थकान महसुस हुनु
-
स्तन दुख्नु वा संवेदनशील हुनु
-
बारम्बार पिसाब लाग्नु
-
कब्जियत वा पेट फुल्नु
-
गन्धप्रति बढी संवेदनशील हुनु
-
मुड परिवर्तन हुनु
-
सेतो, गन्धरहित योनी स्राव हुन सक्छ।
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
पहिलो ANC दर्ता (यदि भइसकेको छैन भने)
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
रक्त समूह तथा Rh factor
-
Hemoglobin
-
HIV, Syphilis र Hepatitis B परीक्षण (राष्ट्रिय प्रोटोकल अनुसार)
-
पिसाब परीक्षण (Protein, Sugar तथा आवश्यकता अनुसार Infection)
४. USG (Ultrasound)
-
10 हप्तामा Routine USG सबै गर्भवतीका लागि अनिवार्य हुँदैन।
-
चिकित्सकको सल्लाह अनुसार Dating/Viability Scan गर्न सकिन्छ।
-
11–13⁺⁶ हप्तामा First Trimester Scan (NT Scan जहाँ उपलब्ध छ) गराउने योजना बनाउनुहोस्।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Folic Acid (400 mcg प्रतिदिन) नियमित सेवन गर्ने।
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
-
चिकित्सकको सल्लाहबिना कुनै औषधि सेवन नगर्ने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
धेरै रगत बग्नु
-
एकातिर धेरै पेट दुख्नु वा तीव्र पेट दुखाइ हुनु
-
धेरै बान्ता भएर खाना वा पानी नरहनु
-
बेहोस हुनु वा अत्यधिक चक्कर लाग्नु
-
38°C वा सोभन्दा बढी ज्वरो आउनु
-
दुर्गन्धयुक्त योनी स्राव वा धेरै दुखाइ हुनु
७. नियमित फलोअप
-
पहिलो त्रैमासिकभित्र (१२ हप्ताभित्र) ANC जाँच पूरा गर्नुहोस्।
-
11–13⁺⁶ हप्तामा First Trimester Scan (NT Scan जहाँ उपलब्ध छ) र आवश्यक Screening Test गराउनुहोस्।
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार नियमित फलोअप गर्नुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
१० हप्ताको गर्भावस्थामा समयमै ANC दर्ता, Folic Acid को नियमित सेवन, सन्तुलित आहार, आवश्यक प्रयोगशाला परीक्षण तथा पहिलो त्रैमासिकको Ultrasound समयमै गराउनु स्वस्थ गर्भावस्थाका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।